Een vlonder is landelijk alleen zeker vergunningsvrij als hij niet hoger is dan 1 m en niet groter dan 2 m² (art. 2.29 Bbl). Voor een gewone tuinvlonder van 10 of 20 m² bepaalt het omgevingsplan van je gemeente of je een vergunning nodig hebt, en dat zoek je uit met de vergunningcheck in het Omgevingsloket. Ook als je vergunningsvrij mag bouwen, moet de vlonder voldoen aan de technische regels uit het Bbl en aan het burenrecht.
Dat klinkt vaag, maar het is in een paar stappen uit te zoeken. Hieronder lees je wat de landelijke regel precies zegt, wanneer een vlonder als bouwwerk telt, hoe je de check doet en welke regels ook zonder vergunning gelden. Met een rekenvoorbeeld voor een verhoogde vlonder met trap en balustrade.
Dit artikel is algemene uitleg, geen juridisch advies. De regels in jouw gemeente kunnen afwijken; bij twijfel vraag je het na bij de gemeente.
Vlonder vergunningsvrij: de landelijke regel
Sinds de Omgevingswet staan de landelijke regels voor vergunningsvrij bouwen in het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). Artikel 2.29 somt op welke bouwwerken je zonder omgevingsvergunning mag bouwen. Een vlonder wordt daar niet apart genoemd. Hij valt onder de restcategorie “ander bouwwerk”, en die is in voor- en achtererfgebied vergunningsvrij als hij niet hoger is dan 1 m en de oppervlakte niet meer dan 2 m² is (art. 2.29, onder r).
Een vlonder van 2 m² is een opstapje, geen terras. Voor bijna elke echte tuinvlonder geeft het Bbl dus geen landelijke vrijstelling, en moet je naar de regels van je gemeente kijken.
Twee dingen worden vaak verward:
- Een bijbehorend bouwwerk (aanbouw, schuur, overkapping) heeft eigen, ruimere vrijstellingen in het achtererfgebied. Een open vlonder zonder dak is geen bijbehorend bouwwerk; dat begrip gaat over bouwwerken met een dak.
- Een erfafscheiding (schutting) heeft ook een eigen regel. Een balustrade op een vlonder valt daar niet onder.
Het omgevingsplan van je gemeente
Wat het Bbl niet vrijstelt, regelt de gemeente in haar omgevingsplan. Bij de invoering van de Omgevingswet zijn de oude regels uit bestemmingsplannen en een deel van de oude landelijke vrijstellingen als tijdelijk pakket in elk omgevingsplan terechtgekomen, de zogeheten bruidsschat. Gemeenten passen die regels de komende jaren aan. Het kan dus per gemeente, en zelfs per locatie, verschillen of een vlonder vergunningsvrij is.
Daarom is de vergunningcheck in het Omgevingsloket de enige betrouwbare route. Zo doe je hem:
- Zoek je adres op in het Omgevingsloket en kies de vergunningcheck.
- Kies de werkzaamheden die het best passen (bijvoorbeeld een bouwwerk in de tuin of een terras) en vul de maten in: oppervlakte, hoogte boven het maaiveld en afstand tot de erfgrens en het openbaar gebied.
- Lees de uitkomst: vergunningsvrij, een melding, of een vergunning. Bewaar de uitslag als PDF.
- Twijfel je, of past jouw situatie niet in de vragen, bel dan de gemeente. Veel gemeenten hebben een vooroverleg.
De Rijksoverheid wijst er ook op dat je ondanks een vergunningsvrije bouwactiviteit mogelijk andere omgevingsvergunningen nodig hebt, bijvoorbeeld vanwege andere regels op jouw locatie. De check vraagt daar zelf naar.
Is mijn vlonder eigenlijk een bouwwerk?
Een vergunning gaat over bouwwerken. In de rechtspraak geldt als bouwwerk: “elke constructie van enige omvang van hout, steen, metaal of ander materiaal, die op de plaats van bestemming hetzij direct of indirect met de grond verbonden is”. Twee uitspraken van de Raad van State laten zien hoe dat bij vlonders uitpakt (beide nog onder de oude wet):
- Vlonder aan een damwand en op palen. In 2012 oordeelde de Raad van State dat een houten vlonder die met haken aan een damwand was bevestigd en met palen in de grond stond, een bouwwerk was waarvoor een vergunning nodig was. Het argument dat het “tuinmeubilair” was of te vergelijken met een terras, ging niet op.
- Losse vlonder op een dak. In een zaak uit 2018 over een dakterras in Amsterdam speelde juist mee dat de vlonder los op het dak lag en er niet mee verbonden was (ECLI:NL:RVS:2018:2510).
Een vlonder op palen die in de grond zijn geslagen, of op een betonfundering, is dus vrijwel zeker een bouwwerk. Bij een lage vlonder van losse delen op tegels is het minder duidelijk; reken er niet zomaar op dat dat “geen bouwwerk” is, maar beschrijf hem zo eerlijk mogelijk in de vergunningcheck.
Regels die ook zonder vergunning gelden
Vergunningsvrij is niet regelvrij. De Rijksoverheid zegt dat je ook dan moet voldoen aan de regels uit het Bbl en aan het burenrecht uit het Burgerlijk Wetboek. Voor een vlonder komen vooral deze regels in beeld:
- Constructieve veiligheid. De vlonder moet zijn belasting veilig kunnen dragen. Het Bbl zegt niet hoe; dat is aan jou of je constructeur.
- Balustrade boven 1 m. Bij nieuwbouw is een vloerafscheiding verplicht als het hoogteverschil tussen de rand van de vlonder en het terrein of water ernaast meer dan 1 m is. Bij een woning moet die minimaal 1 m hoog zijn. In de onderste 0,7 m mag geen opening breder zijn dan 0,1 m. De gids over balustradehoogte en spijlafstand werkt dat uit.
- Trap. Voor trappen bij woningen gelden een optrede van maximaal 188 mm en een aantrede van minimaal 220 mm (zie IPLO: trappen).
- Burenrecht. Artikel 5:50 BW verbiedt zonder toestemming een balkon of soortgelijk werk binnen 2 m van de erfgrens als je daarvandaan op het erf van de buren kijkt. Een vlonder op maaiveld valt daar meestal niet onder, een verhoogde vlonder kan dat wel. De stappen voor het plannen van een vlonder gaan hier verder op in.
Rekenvoorbeeld: een verhoogde vlonder
Stel, je tuin ligt lager dan je achterdeur en je wilt een vlonder van 4 × 3 m op deurhoogte. Hoe hoger de vlonder, hoe meer regels er gaan meetellen.
Op 60 cm hoogte. De vlonder blijft onder de 1 m-grens, maar is met 12 m² wel veel groter dan 2 m², dus het omgevingsplan beslist. Een balustrade is volgens het Bbl niet verplicht, omdat het hoogteverschil onder 1 m blijft. Voor de trap rekent de trap-calculator met de Nederlandse grenzen (optrede max. 188 mm, aantrede min. 220 mm). Met een aantrede van 250 mm en een trap van 1 m breed:
- 4 optreden van 150 mm en 3 treden,
- een trapvoet van 750 mm diep,
- 4 trapbomen op maximaal 40 cm,
- 6 treeplanken (2 grenen planken van 145 mm per trede).
Op 1,10 m hoogte. Nu is het hoogteverschil meer dan 1 m. Je hebt een balustrade van minimaal 1 m hoog nodig, en de vlonder valt op twee punten buiten de landelijke vrijstelling. De trap wordt:
- 6 optreden van 183,3 mm (net binnen de 188 mm) en 5 treden,
- een trapvoet van 1.250 mm diep, met 10 treeplanken.
Voor een balustrade langs drie zijden (4 + 3 + 3 m, de kant tegen het huis open), met palen van 70 mm op maximaal 1,5 m en spijlen van 45 mm, komt de balustrade-calculator uit op 8 palen en 60 spijlen, met openingen van 97,8 tot 99 mm. Dat blijft onder de 0,1 m uit het Bbl. Een opening voor de trap moet je daar nog in plannen.
Bij zo’n hoge vlonder komen ook het burenrecht en de constructie sneller in beeld. Overleg met de buren als je binnen 2 m van de erfgrens zit, en laat bij twijfel een constructeur meekijken.
Bouw je aan het water?
Grenst je tuin aan een sloot, vaart of plas, dan heb je naast de gemeente ook met het waterschap (of Rijkswaterstaat) te maken. Een vlonder die over het water uitsteekt, vraagt vaak een melding of vergunning, ook als de gemeente hem vergunningsvrij vindt. Dat staat uitgewerkt in vlonder boven water: vergunning of melding.
Veelgestelde vragen
Heb ik een vergunning nodig voor een vlonder in mijn achtertuin?
Dat hangt af van het omgevingsplan van je gemeente. Landelijk is alleen een bouwwerk tot 1 m hoog en 2 m² zeker vergunningsvrij. Voor een grotere vlonder doe je de vergunningcheck in het Omgevingsloket. Ook zonder vergunning moet de vlonder voldoen aan het Bbl en het burenrecht.
Hoe hoog mag een vlonder zonder vergunning?
Landelijk is een “ander bouwwerk” vergunningsvrij tot 1 m hoog, maar alleen als het ook niet groter is dan 2 m². Voor grotere vlonders bepaalt het omgevingsplan de grens. Boven 1 m hoogteverschil is daarnaast een balustrade van minimaal 1 m verplicht.
Is een vlonder op tegels een bouwwerk?
Niet altijd duidelijk. Een vlonder op palen of een fundering is vrijwel zeker een bouwwerk. Bij losse delen op tegels hangt het af van de situatie. In 2018 speelde in een zaak bij de Raad van State mee dat een vlonder los op een dak lag. Beschrijf je vlonder eerlijk in de vergunningcheck of vraag het na bij de gemeente.
Wat gebeurt er als ik bouw zonder benodigde vergunning?
De gemeente kan handhaven en je vragen een vergunning aan te vragen of de vlonder aan te passen of weg te halen. In de uitspraak van de Raad van State uit 2012 was legaliseren niet mogelijk, omdat de vlonder in strijd was met de beleidsregels. Doe de check dus vóór je begint.
Hoge vlonder? Reken eerst je trap uit met de trap-calculator, zodat je weet hoeveel ruimte de trap in je tuin inneemt.