Bij geïmpregneerde grenen vlonderplanken van 28 × 145 mm houd je in Nederland meestal een voeg van ongeveer 10 mm aan. Gadero noemt voor vlonders een bandbreedte van 8 tot 15 mm, en 8 à 10 mm voor planken die nog nat zijn van de impregnatie. Douglas en hardhout krijgen vaak een smallere voeg van ongeveer 5 tot 7 mm. Bij composiet bepalen de montagehandleiding en de clips de zijvoeg, en hangt de kopse voeg af van de lengte van de plank. Hieronder lees je waar die waarden vandaan komen, waarom ze verschillen en hoe de voeg je aantal planken verandert.
Waarom vlonderplanken überhaupt een voeg nodig hebben
Een voeg tussen de planken heeft drie functies:
- Afwatering. Regen moet door de vlonder heen kunnen vallen in plaats van erop te blijven staan. In ons natte klimaat is dat geen detail: staand water op hout leidt tot rot, groene aanslag en gladde plekken, en op composiet tot vlekken en waterkringen.
- Ventilatie. Lucht die tussen de planken omhoog stroomt, droogt de bovenkant van de liggers en de onderkant van de planken.
- Werking. Hout zwelt en krimpt met vocht, vooral in de breedte. Composiet zet uit en krimpt met de temperatuur, vooral in de lengte. Een voeg geeft die werking de ruimte, zodat planken niet tegen elkaar opbollen.
Vuil is de andere kant van het verhaal. Is de voeg te smal, dan raken bladeren, dennennaalden en zand erin vast en houden ze de afwatering tegen die je juist wilde. Is hij te breed, dan blijven hakken en stoelpoten erin haken en vallen kleine spullen erdoor. De gangbare adviezen zoeken een balans tussen die twee.
Composiet: volg de montagehandleiding
Bij composiet zijn de voorschriften van de fabrikant leidend, en vaak hangt de garantie ervan af. De montage-instructies van ProDeck (WoodComposiet.nl) zijn een goed voorbeeld van wat een Nederlandse leverancier vraagt voor holkamerplanken van 25 × 150 mm:
| Waar | Advies ProDeck |
|---|---|
| Zijvoeg tussen de planken | Bepaald door de clips; de calculator rekent met 5 mm |
| Kopse voeg bij een naad | 2 mm per meter planklengte, gerekend vanaf de langste plank |
| Kopse kant tegen muur, band of paal | minimaal 15 mm |
| Zijkant van een plank tegen een muur | minimaal 8 mm |
| Vrije ruimte onder de vlonder | minimaal 30 mm |
Een paar details die het weten waard zijn:
- Planken worden nooit vastgeschroefd, maar altijd met clips en schroeven bevestigd, zodat ze in de lengte kunnen werken.
- Tussen de kopse kanten van een plank van 2 m en een plank van 4 m hoort volgens ProDeck dus 4 × 2 = 8 mm. Bij alleen planken van 2,20 m wordt dat 2,2 × 2 = 4,4 mm, naar boven afgerond 5 mm.
- Holkamerplanken leg je niet waterpas maar met minimaal 1% afschot (1 cm per meter) in de lengte van de plank, zodat het water uit de kamers en van het oppervlak loopt.
Gebruik je verborgen clips, dan bepaalt de clip meestal de zijvoeg voor je. Dat is een van de praktische redenen waarom mensen voor clips kiezen. De voor- en nadelen staan in verborgen bevestiging of vlonderschroeven.
Waarom kopse voegen bij composiet groeien met de lengte
Composietplanken veranderen met de temperatuur veel meer in lengte dan in breedte. Hoe langer de plank, hoe groter die beweging in millimeters, en dus hoe groter de kopse voeg moet zijn. Andere merken werken met een tabel per montagetemperatuur in plaats van per meter; het principe is hetzelfde. Twee praktische gewoontes helpen hierbij:
- Houd de planken in de schaduw tot je ze afzaagt. Donkere kleuren warmen in de zon snel op en zijn dan op hun langst.
- Zaag en bevestig in één keer. Een plank die na het zagen in de zon ligt, heeft een andere lengte tegen de tijd dat je hem vastzet.
Planken vastzetten zodat de voeg gelijk blijft
Na een paar seizoenen kan een plank met verborgen bevestiging naar één kant kruipen, waardoor de ene kopse naad dichtgaat en de andere opengaat. Veel fabrikanten geven daarom aan hoe je elke plank op één punt, meestal in het midden, vastzet zodat hij naar beide kanten gelijk werkt. Kijk in de handleiding van jouw systeem hoe dat moet.
Geïmpregneerd grenen, douglas en hardhout
Hout werkt vooral in de breedte als het vochtgehalte verandert. Dat is het omgekeerde van composiet. De juiste voeg voor hout hangt dus af van hoe nat de plank is als je hem legt.
- Geïmpregneerd grenen. Gadero noemt een voeg van 8 tot 15 mm en ongeveer 1 cm voor naaldhout. Planken die nog nat zijn van de impregnatie leg je op 8 à 10 mm, omdat ze tijdens het drogen krimpen en de voeg vanzelf groter wordt. De calculator begint voor grenen met 10 mm.
- Douglas. Houthandel van Gelder adviseert bij douglas vlonderplanken van 28 mm dik een voeg van 5 tot 7 mm. De calculator gebruikt 6 mm.
- Hardhout zoals bangkirai. Hardhout wordt meestal droger geleverd en werkt minder. De calculator rekent voor bangkirai van 21 × 145 mm met 5 mm, terwijl Gadero voor hardhouten planken minimaal 8 mm aanhoudt. Die bronnen verschillen dus; volg het advies van de leverancier van jouw partij.
Meet één plank voordat je beslist. Is een grenen plank van 145 mm merkbaar breder, dan bevat hij nog veel vocht en gaat hij krimpen. De handleiding over geïmpregneerd hout legt uit hoe je de soorten uit elkaar houdt en hoe je het hout opslaat terwijl het droogt.
Hoe de voeg je aantal planken verandert
De voeg telt bij elke rij op. Elke rij neemt één plankbreedte plus één voeg in beslag, ook wel de “steek” genoemd. Zo reken je het uit:
- Rijen = (breedte van de vlonder dwars op de planken + voeg) ÷ (plankbreedte + voeg), naar boven afgerond.
Rekenvoorbeeld 1. Een vlonder van 4 × 3 m met de planken in de lengte, dus naast elkaar over 3 m (3.000 mm). Met grenen planken van 145 mm en een voeg van 10 mm is de steek 155 mm:
- (3.000 + 10) ÷ 155 = 19,4, dus je hebt 20 rijen nodig.
- Met planken van 4 m zijn dat 20 planken zonder zaagverlies. Met 10% marge koop je er 22.
Rekenvoorbeeld 2. Een vlonder die dwars op de planken 3 of 4 m breed is, met de Nederlandse plankmaten uit de calculator:
| Plank | Voeg | Steek | Rijen over 3 m | Rijen over 4 m |
|---|---|---|---|---|
| Grenen 145 mm | 15 mm | 160 mm | 19 | 26 |
| Grenen 145 mm | 10 mm | 155 mm | 20 | 26 |
| Grenen 145 mm | 8 mm | 153 mm | 20 | 27 |
| Hardhout 145 mm | 5 mm | 150 mm | 20 | 27 |
| Douglas 140 mm | 6 mm | 146 mm | 21 | 28 |
| Composiet 150 mm | 5 mm | 155 mm | 20 | 26 |
Hardhout met een voeg van 5 mm komt over 3 m precies uit: 20 × 145 + 19 × 5 = 2.995 mm, dus 20 hele rijen zonder smalle reep. Een smallere voeg of een smallere plank kan ook een hele rij extra opleveren. Op een vlonder van 5 × 4 m met planken van 5 m heb je met grenen en 10 mm voeg 26 planken nodig, met 5 mm voeg 27. Dat is een plank van 5 m extra, dus het loont om te rekenen met de plank en voeg die je echt gebruikt. De calculator voor de voegbreedte doet dat voor elke breedte, en de composietvlonder-calculator rekent met composietmaten. Meer over plankmaten staat in afmetingen van vlonderplanken uitgelegd.
Een smal reepje in de laatste rij voorkomen
In voorbeeld 1 nemen 19 volle rijen met hun voegen 2.945 mm in beslag, waardoor er maar 55 mm overblijft voor de 20e rij. Een reep van 55 mm ziet er verkeerd uit en is lastig te bevestigen. Bepaal vooraf hoe je dat oplost:
- Leg 19 hele planken en verdeel de rest over de voegen: (3.000 − 19 × 145) ÷ 18 = 13,6 mm. Dat valt nog binnen de 8 tot 15 mm van Gadero.
- Zaag de eerste en de laatste plank in de lengte op gelijke breedte, breder dan een halve plank.
- Pas de overstek bij de rand iets aan, binnen de grens die de leverancier noemt. Gadero houdt bij houten vlonders hooguit enkele centimeters overstek aan.
Span om de paar rijen een draad of sla een krijtlijn om het legpatroon recht te houden. Planken die niet perfect recht zijn, gaan verlopen, en een kruipende voeg is vroeg makkelijker te corrigeren dan bij de laatste rij.
Hulpmiddelen voor een gelijkmatige voeg
- Afstandhouders. Kunststof voegplaatjes of een voegijzer in een vaste maat zijn goedkoop en nauwkeurig. Een stukje multiplex of een latje op maat werkt ook.
- Verborgen clips. Die zetten de voeg automatisch bij gegroefde planken.
- Plankrichters en lijmklemmen. Daarmee trek je een kromme plank in lijn, zodat je de voeg kunt vasthouden terwijl je bevestigt.
Haal afstandhouders onderweg weg. Een afstandhouder die ‘s nachts in nat hout blijft zitten, kan klem komen te zitten als de plank opzwelt.
Veelgemaakte fouten met de voegbreedte
- Nat hout dezelfde voeg geven als droog hout. Een voeg van 15 mm bij kletsnatte geïmpregneerde planken wordt na het drogen opvallend breed.
- Kopse voegen bij composiet vergeten. Planken die strak kop tegen kop liggen, drukken op een warme zomerdag tegen elkaar.
- Geen ruimte bij huis, schutting of palen. Gadero houdt minstens 2 cm vrij van de muur, ProDeck 15 mm bij de kopse kanten en 8 mm langs de zijkant. Planken die er hard tegenaan liggen, houden water vast en kunnen nergens heen als ze uitzetten.
- Verschillende voegmaten door elkaar. Halverwege van afstandhouder wisselen zie je vanuit de tuin meteen.
Voordat je koopt, is het de moeite waard om het hele plan rond te maken met de vlonderplanken-calculator. Die telt de rijen op basis van je plankbreedte en voeg en maakt een zaaglijst. Hij werkt in millimeters en meters, en desgewenst ook in feet en inches.
Veelgestelde vragen
Wat is de standaard voeg tussen composiet vlonderplanken?
Bij composiet met clips bepaalt het clipsysteem de zijvoeg; de calculator rekent voor holkamerplanken van 150 mm met 5 mm. De kopse voeg hangt af van de planklengte: ProDeck vraagt 2 mm per meter, gerekend vanaf de langste plank. Kijk altijd in de handleiding van je specifieke product.
Moet je geïmpregneerde vlonderplanken strak tegen elkaar leggen?
Nee, maar natte planken leg je wel krapper dan droge. Gadero noemt 8 à 10 mm voor nat geïmpregneerde planken, omdat ze nog krimpen, en 8 tot 15 mm als algemene bandbreedte. Meet de breedte van een plank om in te schatten hoe nat hij is voordat je beslist.
Kan de voeg tussen vlonderplanken te breed zijn?
Ja. In een brede voeg blijven hakken en stoelpoten haken, en kleine voorwerpen vallen erdoor. De bovengrens van 15 mm uit het advies van Gadero is een redelijke grens voor hout. Ongewoon brede voegen in een houten vlonder betekenen meestal dat natte planken met een te grote voeg zijn gelegd en daarna zijn gekrompen.
Hoe groot moet de voeg naast het huis zijn?
Laat altijd ruimte waar de vlonderplanken aansluiten op de gevel, een schutting, palen of een opsluitband, zodat water kan weglopen en de planken kunnen werken. Gadero houdt minstens 2 cm aan bij houten vlonders. ProDeck vraagt bij composiet minimaal 15 mm bij de kopse kanten en 8 mm langs de zijkant van een plank.