Bij de meeste Nederlandse tuinvlonders met houten planken van 28 mm die haaks over de liggers lopen, is 40 cm hart-op-hart de gebruikelijke afstand. Gadero noemt dat als maximum, Houthandel van Gelder houdt voor douglas 40 tot 50 cm aan. Dunne planken en composiet vragen minder: 30 cm voor houten planken van 18 tot 19 mm, en bij ProDeck 35 cm voor composiet holkamerplanken van 25 mm. Het echte antwoord voor jouw vlonder hangt af van twee aparte grenzen: hoe ver je vlonderplanken tussen de liggers kunnen overspannen, en hoe ver je liggers tussen hun steunpunten kunnen overspannen.
Deze handleiding legt uit hoe elke grens werkt, waar de getallen vandaan komen en hoe je de liggers telt voor een echte vlonder. Hij vervangt het advies van je leverancier of een constructeur niet.
Twee grenzen, één afstand
De liggerafstand moet tegelijk aan twee controles voldoen.
- De controle van de planken. Vlonderplanken buigen door tussen de liggers. Dunnere en zachtere planken hebben liggers nodig die dichter bij elkaar liggen. Deze controle gaat over de planken.
- De controle van de overspanning van de liggers. Liggers buigen door tussen hun steunpunten: palen, tegels of draagbalken. Hoe dichter ze bij elkaar liggen, hoe minder belasting elke ligger draagt, en hoe verder hij dus kan overspannen. Deze controle gaat over de liggers.
Je kiest een afstand die door de controle van de planken komt, en daarna een liggermaat en een indeling van steunpunten die daarbij passen. Soms dwingt de tweede controle je naar een kleinere afstand dan de planken alleen nodig zouden hebben.
De controle van de planken
In Nederland is er geen landelijke tabel voor vlonderplanken zoals de Amerikaanse bouwcode die heeft (daar is 16 inch, ongeveer 406 mm, de vuistregel). De adviezen komen van leveranciers en fabrikanten:
| Plank | Maximale liggerafstand (h.o.h.) | Bron |
|---|---|---|
| Houten planken van 28 mm (grenen, vuren) | 40 cm | Gadero |
| Douglas, 28 mm | 40 tot 50 cm | Houthandel van Gelder |
| Dunne houten planken, 18 tot 19 mm | 30 cm | Gadero |
| Composiet holkamer, 25 mm | 35 cm | ProDeck |
| Composiet holkamer, 21 mm | 30 cm | ProDeck |
De calculator gaat voor houten planken uit van 400 mm en voor composiet van 350 mm. Voor hardhout van 21 mm dik rekent hij ook met 400 mm; omdat die plank dunner is dan grenen, is het verstandig dit bij je leverancier na te vragen. In de handleiding over afmetingen van vlonderplanken lees je meer over plankmaten.
Composiet volgt de fabrikant
Bij composiet is de montagehandleiding leidend. ProDeck maakt bovendien onderscheid tussen privé- en openbare vlonders: voor intensief gebruik of grote groepen mensen gelden kleinere afstanden, en de exacte waarden per plank staan in de specificaties van de fabrikant. Composiet onderbalken zijn volgens ProDeck stevig genoeg om de planken te dragen, maar niet om als constructiebalk te dienen; ze moeten zoveel mogelijk ondersteund worden en worden op een stabiele ondergrond vastgeschroefd.
Traptreden en randen hebben vaak een eigen, kleinere afstand. Kijk altijd in de handleiding van het exacte product dat je koopt, want series binnen één merk verschillen.
De controle van de overspanning van de liggers
Als je de afstand weet, moet de ligger de afstand tussen zijn steunpunten overspannen. Voor een lage tuinvlonder gebruiken Nederlandse vakhandels meestal geïmpregneerde regels van 45 × 70 mm, staand gelegd met de 70 mm-kant omhoog (Gadero), op palen, tegels of draagbalken die dicht bij elkaar staan. Zo’n regel is niet bedoeld om meters vrij te overspannen.
Een paar kanttekeningen:
- Er is geen landelijke overspanningstabel voor vlonderliggers. Wil je grotere overspanningen, bijvoorbeeld bij een verhoogde vlonder, gebruik dan zwaardere balken en vraag de overspanningstabel van je leverancier of laat een constructeur rekenen.
- Een vlonder kan sterk genoeg zijn en toch verend aanvoelen. Een kleinere afstand, een extra steunpunt of een hogere balk vermindert dat.
- Uitkragingen voorbij het laatste steunpunt maken de ligger zwaarder belast. Houd ze kort.
Rekenvoorbeeld: een vlonder van 4 × 3 m
Neem een vrijstaande vlonder van 4 × 3 m met de liggers over de diepte van 3 m en de planken in de lengte van 4 m. Je legt grenen planken van 28 × 145 mm met een voeg van 10 mm, dus 20 rijen.
Stap 1: liggers tellen. De liggers worden verdeeld over de lengte van 4 m. Bij 40 cm hart-op-hart is dat 4.000 ÷ 400 = 10 vakken, dus 11 liggers inclusief de twee buitenste. De algemene formule is: liggers = (lengte in mm ÷ afstand), naar boven afgerond, + 1.
Stap 2: andere afstanden vergelijken. De calculator geeft voor dezelfde vlonder:
| Afstand (h.o.h.) | Liggers over 4 m | Schroeven (2 per kruising) | Wanneer |
|---|---|---|---|
| 50 cm | 9 | 360 | Douglas volgens Van Gelder; niet voor grenen volgens Gadero |
| 40 cm | 11 | 440 | Standaard voor houten planken van 28 mm |
| 35 cm | 13 | 520 | Composiet holkamer 25 mm (ProDeck) |
| 30 cm | 15 | 600 | Dunne planken, composiet 21 mm, diagonaal leggen |
Stap 3: steunpunten controleren. Elke ligger overspant de 3 m diepte niet in één keer, maar rust op draagbalken of palen. De calculator voor de onderconstructie rekent voor deze vlonder met twee draagbalken en palen op maximaal 1,5 m uit op 8 palen; met palen op maximaal 2 m worden het er 6. Of die afstanden passen bij jouw balken, vraag je na bij je leverancier.
Stap 4: de extra’s toevoegen. Kopse naden in de vlonderplanken hebben ondersteuning voor beide plankuiteinden nodig. ProDeck eist een eigen onderbalk per plankuiteinde (montage-instructies ProDeck). Omrandingen en dwarsplanken vragen nog meer extra liggers en klossen, dus plan die voordat je het hout voor de onderconstructie bestelt.
Wanneer je een kleinere afstand nodig hebt
- Diagonale of visgraatpatronen. Planken die schuin over de liggers lopen, overspannen een grotere afstand tussen de steunpunten. Bij 45° wordt 40 cm tussen de liggers ongeveer 57 cm langs de plank (400 × 1,41 = 566 mm). Verklein de afstand dan, bijvoorbeeld naar 30 cm, of volg het advies van je leverancier.
- Hottubs, plantenbakken en zware lasten. De gangbare adviezen gaan uit van gewone tuinvlonderbelastingen. Geconcentreerde lasten zoals een hottub vragen een berekend ontwerp. ProDeck zegt letterlijk dat je geen jacuzzi, betonhaarden of grote plantenpotten op composietplanken moet zetten.
- Een stijvere vlonder. Een vlonder kan sterk genoeg zijn en toch verend aanvoelen bij de maximale afstand. Een kleinere afstand of een hogere ligger vermindert dat.
- Verborgen bevestigingssystemen kunnen hun eigen eisen aan de afstand stellen. Controleer de instructies van de clips en die van de planken. De handleiding over verborgen bevestiging gaat in op het aantal clips.
Wat de afstand doet met je bestelling van planken
De liggerafstand verandert niets aan het aantal m² planken dat je nodig hebt. Wel aan de details. Kopse naden moeten op een ligger vallen, dus je planklengtes en restjes hangen af van waar de liggers liggen. Met liggers op 40 cm vallen naden op 0,4, 0,8, 1,2 m enzovoort. Een naad op 3 m (7,5 vakken) valt dus niet vanzelf op een ligger, op 4 m (10 vakken) wel. Bij 35 cm valt geen van beide raak. Plan planklengtes en liggerindeling samen. De vlonderplanken-calculator doet dat voor je, en planklengtes kiezen legt de aanpak uit.
Voordat je gaat bouwen
De adviezen hierboven gelden voor een gewone tuinvlonder. Ze houden geen rekening met jouw grond, houtsoort of bijzondere lasten. Doe de vergunningcheck in het Omgevingsloket, volg de instructies van de fabrikant van je planken en overleg met je leverancier of een constructeur bij alles wat afwijkt, zoals lange overspanningen, een hoge vlonder, een hottub of bevestiging aan de gevel. De handleiding een vlonder plannen gaat in op de vergunning.
Veelgestelde vragen
Is 35 cm hart-op-hart altijd goed voor composiet vlonderplanken?
Het is het maximum dat ProDeck noemt voor holkamerplanken van 25 mm bij privégebruik, maar het geldt niet voor elke plank. Dunnere planken (21 mm) vragen 30 cm, en voor openbare vlonders, schuine patronen en traptreden gelden vaak kleinere afstanden. De regel die telt, is die in de montagehandleiding van jouw exacte plank.
Kan ik een liggerafstand van 50 cm aanhouden om hout te besparen?
Alleen met planken die daarvoor geschikt zijn. Van Gelder noemt 40 tot 50 cm voor douglas van 28 mm, maar Gadero houdt voor houten planken 40 cm als maximum aan. Op een vlonder van 4 m scheelt 50 cm in plaats van 40 cm maar twee liggers, terwijl de vlonder merkbaar minder stevig kan aanvoelen.
Hoe bereken ik hoeveel liggers ik nodig heb?
Deel de lengte waarover de liggers verdeeld worden, in millimeters, door de afstand. Rond naar boven af en tel er één bij op. Tel daarna extra liggers bij kopse naden, dwarsplanken en omrandingen op. Een vlonder van 4 m op 40 cm hart-op-hart heeft 11 liggers nodig, nog zonder die extra’s.
Heeft de liggerafstand invloed op het aantal vlonderschroeven?
Ja. Elke plank krijgt twee schroeven op elke ligger die hij kruist, dus een kleinere afstand betekent meer schroeven. Op een vlonder van 4 × 3 m in grenen gaat het van 440 schroeven bij 40 cm naar 600 bij 30 cm, ruim een derde meer.