Om een vlonder goed te beitsen of te oliën wacht je tot het hout droog genoeg is om het product op te nemen, maak je het schoon en breng je een indringend product aan in dunne, gelijkmatige lagen, plank voor plank over de volle lengte. Daarna breng je een nieuwe laag aan voordat de oude is weggesleten. Wat de hoeveelheid betreft: een vlonderolie komt volgens het etiket vaak 10 tot 15 m² ver met een liter, een beits of dekkend product meestal minder. Meet de vlondervloer, de trap en eventuele randplanken of een balustrade apart, want die voegen vaak meer oppervlak toe dan je verwacht.
In de rest van deze gids komt elke stap aan bod in de volgorde waarin je hem uitvoert, met aan het eind een uitgewerkte raming.
Stap 1: bepaal of het hout klaar is
Nieuw geïmpregneerd grenen komt vaak nat van de behandeling; je ziet het aan het gewicht en soms aan witte of zwarte zoutvlekjes die na het drogen verdwijnen. Beits of olie trekt niet in hout dat al vol water zit, en een afwerking die te vroeg wordt aangebracht hecht slecht en kan gaan bladderen.
Hoe lang je moet wachten, hangt af van het hout, het product en het weer:
- Jotun adviseert om pas geïmpregneerd hout eerst één tot twee maanden te laten drogen voordat je het verder behandelt.
- Andere leveranciers noemen een vergelijkbare termijn van enkele weken tot een paar maanden. Volg altijd het etiket van het product dat je koopt.
Douglas en hardhout zoals bangkirai zijn niet geïmpregneerd en kunnen eerder worden behandeld, maar ook die moeten droog zijn. Hardhout vraagt vaak een eigen olie; kijk wat de fabrikant voor jouw houtsoort aanraadt.
De sprenkeltest. Sprenkel wat water op een paar planken, ook op planken in de schaduw. Parelt het en blijft het op het oppervlak liggen, dan is het hout nog niet klaar, of werkt een oude laag nog. Kleurt het hout donker en trekt het water binnen een paar minuten in, dan neemt het hout beits of olie op. Test opnieuw op de ochtend dat je aan de slag wilt.
Stap 2: maak het oppervlak schoon
Beits en olie hechten aan schone houtvezels. Vuil, groene aanslag, mos en oude, afbladderende afwerking zorgen voor vlekken en vroeg loslaten. In het Nederlandse klimaat is groene aanslag op vlonders in de schaduw eerder regel dan uitzondering.
Een praktische volgorde om schoon te maken:
- Veeg en maak de voegen vrij. Duw met een voegkrabber of plamuurmes het vuil en blad tussen de planken uit, zodat water kan weglopen en de vlonder kan ventileren. De gids over de voegbreedte van vlonderplanken legt uit waarom die voegen ertoe doen.
- Gebruik een vlonderreiniger of groene zeep. Een sopje met groene zeep en een harde borstel haalt veel vuil en aanslag weg. Tegen hardnekkige groene aanslag zijn er speciale reinigers; volg de verdunning en inwerktijd op de verpakking en spoel goed na.
- Schrob in de richting van de nerf en spoel na. Met een hogedrukreiniger kun je zacht hout opruwen. Gebruik je er toch een, houd de druk laag, gebruik een breedstraler en geen vuilfrees, en beweeg in de lengte van de planken. ProDeck geeft voor composiet maximaal 80 bar als grens (montage-instructies ProDeck); voor zacht hout is minder verstandig.
- Laat het drogen. Geef de vlonder na het schoonmaken een paar droge dagen. Doe de sprenkeltest opnieuw.
Herstel de planken voordat je ze afwerkt
Na het schoonmaken zie je problemen die onder het vuil verborgen zaten. Voordat je gaat beitsen:
- Draai uitstekende schroeven weer aan of vervang ze door rvs-vlonderschroeven.
- Schuur opgezette nerf en splinters weg, vooral op traptreden.
- Vervang nu planken die erg gescheurd of zacht zijn. Nieuw hout laten aansluiten na het beitsen is lastiger.
Stap 3: kies het juiste soort afwerking
Vlonderafwerkingen vallen in twee families, en het verschil bepaalt hoe de vlonder veroudert.
Indringende producten trekken in het hout en vormen geen dikke laag op het oppervlak. Daartoe horen vlonderolie, kleurloze en getinte houtbeschermers en transparante beitsen. Ze slijten geleidelijk en laten niet in schilfers los, dus een nieuwe laag is eenvoudig: schoonmaken en opnieuw aanbrengen. Pigment in een getinte olie of transparante beits beschermt het hout bovendien tegen zonlicht en vertraagt het vergrijzen.
Filmvormende producten zijn onder meer dekkende beits en verf. Ze verbergen de nerf en maken planken die niet bij elkaar passen egaal. Op een loopvlak slijten ze wel door, en als er vocht achter de laag komt, kunnen ze gaan bladderen. Dan moet je eerst schuren voordat er een nieuwe laag op kan.
| Afwerking | Uitstraling | Op vlonderplanken | Nieuwe laag aanbrengen |
|---|---|---|---|
| Kleurloze olie of houtbeschermer | Natuurlijk hout, geen kleur; vergrijst toch | Moet het vaakst opnieuw | Het makkelijkst, niets afschuren |
| Getinte vlonderolie | Lichte kleur, nerf goed zichtbaar | Pigment houdt langer kleur | Makkelijk |
| Transparante beits | Duidelijke kleur, nerf nog zichtbaar | Goed, mits regelmatig bijgewerkt | Schoonmaken en nieuwe laag |
| Dekkende beits of verf | Dekkend, nerf verborgen | Slijt en kan bladderen op loopvlakken | Vaak schuren nodig |
Een handige middenweg: gebruik een indringend product op de vloer en de trap, en wil je een dekkende kleur, zet die dan alleen op delen waar niet over gelopen wordt, zoals randplanken, een balustrade of een plantenbak.
Composiet hoeft niet gebeitst te worden; de kleur zit door het hele materiaal. Maak het schoon met groene zeep en een borstel, en kijk in de onderhoudsgids van de fabrikant voordat je iets aanbrengt. In vlondermaterialen vergeleken lees je hoe het onderhoud per materiaal verschilt.
Stap 4: breng de beits of olie aan
Een goede techniek is belangrijker dan het merk:
- Let op het weer. Kies een droge periode zonder regen in de voorspelling voor minstens een dag, en blijf binnen het temperatuurbereik op het etiket. DCC Vlonder- en Terrasolie noemt bijvoorbeeld 9 tot 25 °C. Werk niet in de felle middagzon, want dan droogt het product te snel en krijg je aanzetstrepen.
- Doe eerst de trap, randplanken en eventuele balustrade, dan de vloer. Druppels vallen dan op onbehandelde planken, waar de laag op de vloer ze bedekt.
- Werk twee of drie planken tegelijk over hun volle lengte. Aanzetstrepen ontstaan als vers product over een stuk gaat dat al droog is. Werk elke plank af tot een uiteinde of een kopse naad voordat je verdergaat.
- Neem het overschot weg. Olie die na een kwartier nog op het oppervlak staat, wrijf je weg met een droge doek; DCC noemt 10 tot 15 minuten intrektijd. Plassen die blijven liggen worden plakkerig.
- Behandel het kopse hout. Plankuiteinden en zaagsneden nemen het meeste water op. Geef ze een extra laag.
- Tweede laag: volg het etiket. Veel beitsen vragen twee lagen met een droogtijd ertussen. Een olie zoals die van DCC wordt meestal in één laag aangebracht, en alleen bij sterk zuigend hout herhaald tot het hout verzadigd is.
Stap 5: bereken hoeveel beits of olie je moet kopen
Het verbruik verschilt per product, houtsoort en hoe verweerd het hout is. Ruw, nieuw of sterk verweerd naaldhout zuigt meer op dan gladde planken die al eerder zijn behandeld.
- Vlonderolie: DCC noemt ongeveer 10 tot 15 m² per liter, afhankelijk van houtsoort en zuigkracht.
- Beits en dekkende producten komen vaak minder ver. De calculator voor vlonderbeits begint daarom voorzichtig met 5 m² per liter.
Gebruik het verbruik op het etiket van je product als je dat hebt. Reken voor de eerste laag op nieuw of verweerd hout met de onderkant van de bandbreedte, en tel ongeveer 10% op voor morsen en verlies.
Rekenvoorbeeld
Een vlonder van 4 × 3 m met een trap van 1 m breed (3 treden met een aantrede van 30 cm en stootborden van 15 cm) en ongeveer 2 m² randplanken en zijkanten:
- Vlondervloer: 4 × 3 = 12 m². De calculator voor de oppervlakte van je vlonder werkt ook met andere vormen, en de gids over oppervlakte meten legt de methode uit.
- Trap: 3 × 1 m × (0,30 + 0,15 m) = 1,35 m².
- Randplanken en zijkanten: 2 m².
Totaal: 12 + 1,35 + 2 = 15,35 m².
- Vlonderolie, 10 m² per liter, twee lagen, 10% extra: 15,35 × 2 ÷ 10 × 1,1 = 3,38 liter. Koop 3,5 liter, bijvoorbeeld een blik van 2,5 en een van 1 liter. Is één laag genoeg, dan is het 1,69 liter.
- Beits, 5 m² per liter, twee lagen, 10% extra: 6,75 liter. Koop 7,5 liter, bijvoorbeeld 5 + 2,5 liter.
Heeft je vlonder een balustrade, tel die dan apart mee. Spijlen hebben vier zijden en veel oppervlak voor hun grondvlak; een balustrade kan bijna net zoveel product kosten als de vloer. Ramingen die alleen de vloeroppervlakte gebruiken, komen dan tekort.
De calculator maakt dezelfde soort berekening, met aparte invoer voor trap, extra oppervlak, lagen en verbruik, en rondt af op een halve liter. Hij rekent per trede met een vaste aantrede en optrede, dus de uitkomst kan een fractie afwijken van dit voorbeeld. Koop alle beits in één keer en meng de blikken door elkaar, zodat de kleur over de hele vlonder gelijk blijft.
Hoe vaak opnieuw beitsen
Vloerplanken en traptreden slijten het snelst, omdat erover wordt gelopen en de zon en regen er direct op staan. Hoe vaak je opnieuw moet, verschilt per product, ligging en gebruik; het etiket noemt meestal een richtlijn. Kleurloze producten moeten vaker dan getinte.
Een goed signaal is opnieuw de sprenkeltest. Parelt het water niet meer op de meest blootgestelde planken, maak dan schoon en breng een nieuwe laag aan voordat het hout grijs wordt en gaat scheuren. Een dunne onderhoudslaag op tijd is veel minder werk dan een vlonder die eerst geschuurd moet worden.
Veelgestelde vragen
Hoe lang moet ik wachten met het beitsen van een nieuwe geïmpregneerde vlonder?
Dat hangt af van hoe nat het hout was, het weer en het product. Jotun noemt één tot twee maanden drogen voor pas geïmpregneerd hout. Doe de sprenkeltest: parelt het water nog, wacht dan langer. Volg het etiket van de beits of olie die je gebruikt.
Kan ik beter vlonderolie of beits gebruiken?
Olie trekt in het hout, laat de nerf zien en is makkelijk bij te werken, maar moet vaker worden onderhouden. Een transparante beits geeft meer kleur en houdt die langer; een dekkende beits verbergt de nerf maar kan op loopvlakken gaan bladderen. Voor de vloer is een indringend product meestal de beste keuze.
Hoeveel beits heb ik nodig voor een vlonder van 4 × 3 m?
Alleen de vloer is 12 m². Met een vlonderolie van 10 m² per liter is dat 1,2 liter per laag, plus marge. Met een trap en randplanken komt het voorbeeld hierboven op 15,35 m² en, bij twee lagen en 10% extra, 3,38 liter olie of 6,75 liter beits van 5 m² per liter.
Moet ik mijn vlonder beitsen of alleen beschermen met een kleurloos middel?
Een kleurloos middel houdt water tegen, maar heeft geen pigment dat zonlicht tegenhoudt, dus het hout wordt toch grijs. Een getinte olie of transparante beits voegt pigment toe en houdt de kleur langer vast. Wil je de vlonder bewust laten vergrijzen, dan kan een kleurloos middel of zelfs niets behandelen een keuze zijn, maar maak hem dan wel regelmatig schoon.