Vlonder aan de gevel of vrijstaand: voor- en nadelen

Een vlonder aan de gevel rust aan één kant op een balk die aan de muur van het huis is bevestigd, de muurbalk of muurregel. Dat scheelt een rij palen of poeren, maar het hangt af van een deugdelijke bevestiging aan een dragend deel van het huis en van goede detaillering tegen vocht. Een vrijstaande vlonder staat aan alle kanten op eigen palen en draagbalken. Hij heeft meer palen nodig, maar er gaat niets door de gevel. In Nederland is vrijstaand voor tuinvlonders veruit het gebruikelijkst, en bij de meeste woningen met een spouwmuur is het ook de verstandigste keuze.

Deze gids legt uit wat elke aanpak inhoudt, waar je bij een muurbevestiging op moet letten en hoe het aantal onderdelen verandert bij dezelfde vlonder. Er bestaat in Nederland geen kant-en-klaar voorschrift voor het bevestigen van een vlonder aan een gevel. Wil je dat toch, laat de bevestiging dan door een constructeur bepalen.

Zo draagt elk ontwerp de belasting

Bij een vlonder aan de gevel lopen de liggers van een draagbalk op palen in de tuin terug naar de muurbalk. Het huis draagt ongeveer de helft van het gewicht van de vlonder. De bevestiging moet voorkomen dat de muurbalk langs de gevel naar beneden schuift of eraf trekt, ook als de vlonder vol mensen staat.

Bij een vrijstaande vlonder vervangt een tweede draagbalk op eigen palen de muurbalk, op korte afstand van de gevel. Elke kilo gaat via de palen naar de grond. De vlonder kan dicht tegen het huis liggen, maar zit er niet aan vast. Gadero adviseert minstens 2 cm vrij te houden van de muur.

Wat een bevestiging aan de gevel vraagt

Ook als je vlonder vergunningvrij is, moet hij voldoen aan de eisen voor constructieve veiligheid uit het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). Het Bbl zegt niet hoe je een vlonder aan een muur bevestigt; dat is aan de ontwerper. De belangrijkste aandachtspunten:

• Bevestig aan een dragend deel. Bij de meeste Nederlandse woningen is de buitenmuur een spouwmuur: een buitenblad van metselwerk, een spouw met isolatie en een binnenblad. Het buitenblad is meestal niet dragend en is met spouwankers aan het binnenblad verbonden. Een muurbalk die alleen aan het buitenblad hangt, belast een deel van de muur dat daar niet voor bedoeld is. Doorverankeren naar het binnenblad betekent boren door de spouw en de isolatie, met een koudebrug en een vochtroute als gevolg.
• Geen bevestiging aan buitengevelisolatie, gevelbekleding of een uitbouw met onbekende constructie. Die zijn niet gemaakt om een vlonder te dragen.
• Bevestigingsmiddelen: rvs of thermisch verzinkt staal, passend bij het hout en het metselwerk. Gebruik keilbouten of chemische ankers die zijn goedgekeurd voor de ondergrond en de belasting. Combineer geen rvs met verzinkt staal in dezelfde verbinding (Tuinkeuzehulp: rvs of verzinkt).
• Water moet weg kunnen. Hout dat strak tegen metselwerk zit, blijft nat. Werk met afstandhouders of een tussenruimte, zodat water achter de muurbalk kan weglopen en de muur kan drogen.
• Laat ventilatie vrij. Veel huizen hebben vlak boven het maaiveld roosters voor de ventilatie van de kruipruimte. Een vlonder, gevelbevestigd of niet, mag die nooit afdekken.
• Houd de vlonder onder de dorpel. Een vlonder die hoger ligt dan de onderkant van de deur leidt water naar binnen.

Twijfel je over hoe je muur is opgebouwd, vraag dan de bouwtekening op bij je gemeente of laat een constructeur kijken. Zonder die kennis is vrijstaand de veilige keuze.

Wanneer een vlonder vrijstaand moet zijn

In de praktijk is een vrijstaande vlonder de oplossing als:

• Het huis een spouwmuur heeft en je niet door de spouw wilt of kunt verankeren.
• De gevel buitengevelisolatie of bekleding heeft op de plek waar de vlonder komt.
• Er ventilatieroosters, een meterkastuitgang of afvoeren zitten waar de muurbalk zou komen.
• Je de constructie van de muur niet kent, wat bij oudere huizen en uitbouwen vaak zo is.
• Je huurt, of in een appartementencomplex met een VvE woont; dan mag je meestal niet zomaar in de gevel boren.
• De vlonder los van het huis ligt, achter in de tuin, aan een vijver of aan de sloot.

Vrijstaand is ook een redelijke keuze als bevestiging wel mag maar lastig is, of als je gewoon geen gaten in de gevel wilt.

Rekenvoorbeeld: dezelfde vlonder van 4 × 3 m op beide manieren

Neem een vlonder van 4 m langs de gevel en 3 m diep, met liggers op 40 cm hart-op-hart die van het huis af de tuin in lopen. Dat geeft 11 liggers over de 4 m (4.000 ÷ 400 = 10 vakken, plus 1). Het aantal liggers is in beide gevallen gelijk. Wat verandert, is wat het uiteinde bij het huis draagt. De calculator voor de onderconstructie geeft, met de buitenste draagbalk 30 cm van de voorrand:

Versie aan de gevel

• Muurbalk: één balk van 4 m tegen de gevel.
• Bevestiging liggers: 11 balkdragers aan de muurbalk.
• Buitenste draagbalk: één draagbalk op palen. Met palen op maximaal 1,5 m zijn dat 4 palen, op maximaal 2 m 3 palen.
• Ankers in de gevel: aantal, type en afstand volgens een constructeur, afhankelijk van de muur en de belasting.
• Extra: boorwerk in de gevel, detaillering tegen vocht, mogelijk herstel van voegwerk.

Vrijstaande versie

• Geen muurbalk. Een tweede draagbalk 30 cm uit de gevel vervangt hem.
• Draagbalken: twee, elk 4 m.
• Palen: met palen op maximaal 1,5 m 8 palen, op maximaal 2 m 6 palen.
• Randbalken: twee in plaats van één, aan beide kopse kanten van de liggers.
• Extra: palen vlak bij het huis moeten tot op vaste grond reiken. De grond naast een fundering is vaak aangevuld tijdens de bouw, dus die gaten kunnen dieper uitvallen. Let ook op kabels en leidingen die het huis in gaan; doe een KLIC-melding als je machinaal graaft.

De afweging is dus ruwweg drie of vier extra palen en één extra draagbalk, tegenover een muurbalk, ankers, balkdragers en het werk en risico van de gevelbevestiging. Bij een lage tuinvlonder op gepunte palen, zoals Gadero ze 90 tot 100 cm de grond in slaat, zijn een paar extra palen meestal de goedkoopste en veiligste oplossing. Prijs beide met de calculator voor de onderconstructie en de calculator voor vlonderpoeren. De kostencalculator geeft het grotere plaatje.

Voor- en nadelen naast elkaar

Details bij een gevelbevestiging die problemen geven

De meeste problemen met de verbinding van een vlonder komen neer op een paar voorspelbare fouten.

• Alleen in het buitenblad verankerd. Het buitenblad van een spouwmuur is niet gemaakt om een vlonder te dragen.
• Hout strak tegen het metselwerk. Water blijft achter de muurbalk staan, het hout rot van achteren en de muur blijft nat.
• Afgedekte ventilatieroosters. Een kruipruimte zonder ventilatie wordt vochtig.
• Pluggen en schroeven in plaats van ankers. Gewone pluggen zijn niet bedoeld voor een constructieve belasting.
• Verkeerde bevestigingsmiddelen. Gewoon staal roest in geïmpregneerd hout en buiten. Gebruik rvs of thermisch verzinkt staal, en niet door elkaar.

Details bij een vrijstaande vlonder die problemen geven

• Palen in aangevulde grond vlak bij de fundering, die kunnen zakken.
• Te weinig stabiliteit bij een hogere vlonder, die wiebelig aanvoelt ook als hij sterk genoeg is. Schoren tussen palen en draagbalken helpen. Bij een hoge vlonder laat je een constructeur kijken.
• Geen kier bij het huis. Een vrijstaande vlonder die strak tegen de gevel is gebouwd, houdt vuil en vocht vast. Gadero noemt minstens 2 cm.
• Aannemen dat er geen vergunning nodig is. Ook voor een vrijstaande vlonder hangt het af van het omgevingsplan; doe de vergunningcheck in het Omgevingsloket. Zie vlonderpoeren en vorstdiepte voor de fundering.

Kiezen tussen de twee

Heeft je huis een massieve, dragende muur waarvan je de opbouw kent, en laat je de bevestiging berekenen, dan kan een vlonder aan de gevel een paar palen schelen. Bij een spouwmuur, buitengevelisolatie, een onbekende muur, ventilatieroosters of een gevel die je niet wilt openboren, is vrijstaand de veiligere keuze, en voor een gewone tuinvlonder vaak ook de eenvoudigste. Hoe dan ook, de indeling van de liggers is hetzelfde. Liggerafstand van een vlonder behandelt de afstand, en vlonder plannen loopt regels en tekeningen door.

Veelgestelde vragen

Is een vrijstaande vlonder veiliger dan een vlonder aan de gevel?

Geen van beide is op zichzelf veiliger als hij goed is ontworpen en gebouwd. Een berekende bevestiging aan een dragende muur is een beproefde verbinding. Een vrijstaande vlonder neemt het risico van een slechte gevelbevestiging weg, maar is afhankelijk van meer palen en voldoende stabiliteit. De meeste problemen komen door slecht uitgevoerd werk, niet door de keuze van het ontwerp.

Kan ik een vlonder aan mijn bakstenen gevel bevestigen?

Bij een spouwmuur is het buitenblad meestal niet dragend, dus een muurbalk die alleen daaraan hangt is geen goed idee. Doorverankeren naar het binnenblad kan, maar dat vraagt een berekening en goede detaillering door de spouw. Bij een massieve muur ligt dat anders. Laat het door een constructeur beoordelen, of bouw vrijstaand.

Moeten de palen van een vrijstaande vlonder vorstvrij zijn?

Voor een lage tuinvlonder is dat niet altijd nodig; betontegels of stelpoten op een verdichte ondergrond zijn gangbaar, al kan de vlonder dan in een strenge winter iets bewegen. Gepunte palen die 90 tot 100 cm de grond in gaan of poeren op vorstvrije diepte (60 tot 120 cm, afhankelijk van de grondsoort) houden de vlonder stabieler. Bij een verhoogde vlonder is vorstvrij funderen de veilige keuze.

Hoe ver moet een vrijstaande vlonder van het huis af staan?

Er is geen wettelijke afstand. Gadero adviseert minstens 2 cm tussen vlonder en muur, zodat de vlonder los kan bewegen en water en vuil kunnen weglopen. Bij composiet noemt ProDeck minstens 8 mm langs de zijkant en 15 mm aan de kopse kanten van de planken. Zorg dat de kier bij een deurdrempel geen struikelgevaar oplevert.