Een vlonder met omranding (in het Engels picture frame) heeft een rand van planken langs de buitenkant, met de gewone planken van het middenvlak daarbinnen. De omranding verbergt afgezaagde plankuiteinden en de kopse kanten van composiet holkamerplanken, geeft een strakke afwerking en laat een vlonder er op maat gemaakt uitzien. Er is wel meer onderconstructie voor nodig dan bij een rechte indeling: klossen in de hoeken, extra ondersteuning langs de randen en een dubbele ligger overal waar de planken van het middenvlak tegen de omranding stoten. Dat moet je allemaal plannen voordat de liggers erin gaan.
Hoe een omranding in elkaar zit
Bij een gewone vlonder lopen de liggers van het huis af en lopen de planken evenwijdig aan het huis, dwars over de liggers. Voeg je een omranding toe, dan gedragen de vier zijden zich verschillend:
- Voorkant (evenwijdig aan de planken van het middenvlak). De randplank kruist de uiteinden van de liggers, net als een gewone plank. Hier is geen speciale onderconstructie nodig, al moet de plank netjes over de buitenste balk vallen.
- De twee zijkanten (evenwijdig aan de liggers). Deze randplanken lopen langs de buitenste ligger, en de planken van het middenvlak stoten er tegenaan. Beide hebben ondersteuning nodig: de randplank over zijn hele lengte en het uiteinde van elke plank uit het middenvlak waar die tegen de omranding stopt.
- Huiszijde. Veel vlonders hebben geen omranding tegen het huis, of maar één randplank, afhankelijk van het uiterlijk en van de kier bij de gevel.
De meeste extra onderconstructie zit bij de zijkanten.
Eisen aan de onderconstructie
Er is geen Nederlandse norm voor omrandingen; je volgt de handleiding van je plankfabrikant en de gangbare praktijk. De algemene regel geldt voor elk merk: onder elk plankuiteinde en elk verstek moet massief hout of een onderbalk zitten.
- Dubbele ligger voor de uiteinden van het middenvlak. Plaats een ligger die de uiteinden van de planken van het middenvlak ondersteunt, en een tweede ligger strak ernaast voor de randplank. Zo krijgt elk plankuiteinde zijn eigen ondersteuning. Bij composiet is dat geen advies maar een voorschrift: ProDeck eist dat elk plankuiteinde door een eigen onderbalk wordt ondersteund en met een eigen clip wordt vastgezet (montage-instructies ProDeck).
- Klossen langs de rand. Langs de zijkanten loopt de randplank evenwijdig aan de liggers. Zet klossen tussen de laatste liggers, op dezelfde of een kleinere afstand dan je liggerafstand (40 cm h.o.h. voor houten planken van 28 mm, 35 cm voor composiet holkamer van 25 mm), zodat de randplank net zo goed gedragen wordt als het middenvlak.
- Klossen onder het verstek. Leg in elke hoek een stevig blok of een kort stuk balk onder de verstekvoeg, groot genoeg om beide randplanken aan weerszijden van het verstek in te schroeven.
- Extra onderbalken bij composiet. In zijn voorbeeld van 4 × 3 m zet ProDeck twee extra onderbalkrijen in de buitenste vakken voor de zijkanten, en onderbalken boven- en onderaan als er een randafwerking komt.
- Schroeven voor de onderconstructie. Bevestig klossen en balken met rvs of verzinkte schroeven voor buiten, niet met spijkers.
De handleiding over de liggerafstand behandelt de basis van de onderconstructie, en de calculator voor de onderconstructie telt de liggers.
Een opmerking over werking
Een omranding sluit planken aan alle kanten in. Dat telt vooral bij composiet, dat in de lengte uitzet en krimpt met de temperatuur, en bij nat geïmpregneerd hout, dat in de breedte krimpt tijdens het drogen. In de praktijk:
- Laat een kopse voeg waar de planken van het middenvlak tegen de omranding komen. ProDeck rekent met 2 mm werking per strekkende meter plank: een plank van 4 m krijgt dus een voeg van 8 mm.
- Houd aan de buitenkanten van een composietvlonder minstens 15 mm vrij aan de kopse kanten en 8 mm langs de zijkant, bijvoorbeeld tot een muur of schutting.
- Overweeg op lange zijden de omranding te verbinden met een naad boven een klos, in plaats van één heel lange plank te forceren. Vanaf ongeveer 6 m schrijft ProDeck een dilatatievoeg van minstens 15 mm voor.
Verstek of stompe hoeken
De meeste omrandingen hebben verstekhoeken van 45°. Die zien er strak uit als ze goed sluiten, maar ze laten elke werking zien. Een verstek dat 3 mm openstaat, valt veel meer op dan een stompe voeg van 3 mm, omdat het oog de diagonale lijn volgt.
Tips voor verstekken die dicht blijven:
- Zaag op een goede afkortzaag met een fijn zaagblad en controleer of de hoek echt 45° is. Fabrieksuiteinden zijn niet altijd haaks; ProDeck raadt aan ze haaks af te korten.
- Leg eerst de verstekhoeken en werk de randplanken vanaf daar naar buiten, zodat een lengtecorrectie aan het andere uiteinde gebeurt en niet in de hoek.
- Bevestig beide kanten van het verstek in de klos eronder.
- Laat nat geïmpregneerd hout eerst wat drogen voordat je verstekken past; krimp opent een verstek sneller dan een stompe voeg.
Stompe hoeken, waarbij de ene randplank voorbij de andere doorloopt, zijn eenvoudiger en verbergen werking beter. Je ziet dan wel het kopse hout van één plank. Behandel dat met beits of olie, of kies bij composiet een randafwerklijst.
Breedte van de omranding: enkel, dubbel of driedubbel
De rand kan één, twee of drie planken breed zijn.
- Enkele omranding. De meest gekozen variant en genoeg om de uiteinden van het middenvlak te verbergen.
- Dubbele omranding. Twee planken naast elkaar geven een zwaardere rand, en de tweede plank heeft vaak een contrasterende kleur. Elke extra rij vraagt een extra ligger of klossenrij.
- Driedubbele omranding. Vooral decoratief, en het meeste extra werk in de onderconstructie.
Een contrasterende kleur is populair, bijvoorbeeld een donkere composietrand rond een lichter middenvlak, of een rand van hardhout rond douglas. Houd er rekening mee dat donkere planken in de zon heter worden en bij composiet meer werken.
Rekenvoorbeeld: een vlonder van 4 × 3 m met omranding
Dit voorbeeld gaat uit van een vlonder van 4 × 3 m met de planken van het middenvlak in de richting van 4 m, en een enkele omranding aan alle vier de zijden. De planken zijn geïmpregneerd grenen van 28 × 145 mm met een voeg van 10 mm, in lengtes van 3, 4 en 5 m. Elke zijde van de omranding haalt 145 + 10 = 155 mm van het middenvlak af. De vlonderplanken calculator geeft:
Maat van het middenvlak
- Lengte middenvlak: 4.000 − 2 × 155 = 3.690 mm
- Breedte middenvlak: 3.000 − 2 × 155 = 2.690 mm
Rijen in het middenvlak
- 18 rijen, waarvan de laatste in de lengte wordt gezaagd tot ongeveer 55 mm. Wil je alleen hele planken, maak de vlonder dan een paar centimeter breder of smaller.
- Elke rij is 3,69 m lang en komt uit een plank van 4 m, met ongeveer 31 cm restant per rij.
Randplanken
De buitenrand van de omranding loopt over de volle maat van de vlonder.
- Twee lange zijden van 4 m: uit een plank van 4 m.
- Twee korte zijden van 3 m: uit een plank van 3 m.
Dat klopt alleen als de planken precies op lengte zijn en er geen overstek bij komt. Fabrieksuiteinden haaks zagen en verstekken zagen kost een paar millimeter tot centimeters. Wil je speling, of steekt de omranding over de onderconstructie uit, koop dan voor de lange zijden planken van 5 m en voor de korte zijden van 4 m.
Totalen zonder marge
| Onderdeel | Planken | Strekkende meter |
|---|---|---|
| Middenvlak | 18 × 4 m | 72 |
| Lange zijden omranding | 2 × 4 m | 8 |
| Korte zijden omranding | 2 × 3 m | 6 |
| Totaal | 22 planken | 86 |
Het vlonderoppervlak is 12 m². Een rechte indeling met planken van 4 m heeft 20 rijen nodig, ofwel 80 strekkende meter. De omranding voegt hier 6 m toe, ongeveer 7,5%, vooral door de restanten van 31 cm per rij in het middenvlak. Ook het aantal schroeven stijgt: de calculator komt op 476 in plaats van 440, en dan heb je de schroeven in de klossen nog niet meegeteld.
Marge voor zaagverlies
Voor een vlonder met omranding is een ruimere marge verstandig dan bij een rechte vlonder, om verstekzaagsneden en opnieuw zagen op te vangen. Met 10% marge komt de calculator op 25 planken (23 × 4 m en 2 × 3 m, 98 m), met 15% op 26 planken (24 × 4 m en 2 × 3 m, 102 m). Zijn de restanten van het middenvlak lang genoeg, dan kun je ze gebruiken als klossen of voor trapdelen. De handleiding over planklengtes kiezen laat zien hoe je hergebruik van restanten plant.
Bevestigingsmiddelen en de volgorde van werken
Een omranding vraagt meer bevestigingsmiddelen dan een rechte vlonder: twee schroeven op elke ligger die een plank van het middenvlak kruist, plus schroeven in de klossen langs de omranding en aan beide kanten van elk verstek. Bij composiet worden het clips, met eigen clips voor elk plankuiteinde. De calculator voor vlonderschroeven schat schroeven of clips voor het vlak, maar tel extra bij voor de klossen van de omranding.
Een gebruikelijke volgorde:
- Bouw de onderconstructie, inclusief de dubbele liggers voor de uiteinden van het middenvlak, de klossen langs de rand en de hoekblokken.
- Monteer eventuele afdekplanken langs de zijkant, en leg daarna de randplanken, te beginnen met de verstekhoeken.
- Leg het middenvlak vanaf één kant, houd de voeg gelijk en controleer om de paar rijen de afstand tot de omranding aan de overkant.
- Zaag de laatste plank van het middenvlak zo nodig in de lengte, zodat hij netjes tegen de omranding past met behoud van de zijvoeg.
Sommige leggers leggen liever eerst het middenvlak, zagen de uiteinden in één rechte lijn af met een invalzaag met geleiderail en passen daarna de omranding. Beide werkt. Waar het om gaat, is dat de uiteinden van het middenvlak recht op de dubbele ligger vallen.
Omrandingen met dwarsplanken
Op lange vlonders past een omranding goed bij een dwarsplank in het midden. Die dwarsplank volgt dezelfde logica: een dubbele ligger en klossen, zodat elk uiteinde van het middenvlak zijn eigen ondersteuning heeft. Zie de handleiding over dwarsplanken voor die indeling.
De vlonderplanken-calculator heeft opties voor een omranding en dwarsplanken. Hij trekt de omranding van het middenvlak af, telt de rijen, stelt lengtes voor de randplanken voor en maakt een zaaglijst voor de hele vlonder.
Veelgestelde vragen
Heeft een vlonder met omranding extra liggers nodig?
Meestal wel. Waar de planken van het middenvlak tegen de omranding stoten, hebben ze hun eigen ondersteuning nodig; daarvoor gebruik je een dubbele ligger. Je hebt ook klossen langs de randen en in de hoeken nodig om de randplanken en verstekken te dragen. Bij composiet schrijft de fabrikant dit vaak expliciet voor.
Hoeveel meer materiaal kost een omranding?
Dat hangt af van de maat van de vlonder en hoe goed de handelslengtes op het middenvlak en de rand passen. In het voorbeeld van 4 × 3 m hierboven voegde de omranding 6 strekkende meter toe, ongeveer 7,5% meer dan een rechte indeling, nog zonder marge voor zaagverlies. Bij andere maten kan het meer zijn.
Moeten de hoeken van een omranding in verstek?
Verstekken zijn de meest gekozen oplossing en zien er het mooist uit als ze goed sluiten, maar ze laten werking snel zien. Bij composiet en bij nat geïmpregneerd hout kiezen sommige leggers daarom voor stompe hoeken. Wat je ook kiest, leg een massieve klos onder de hoek en bevestig beide planken daarin.
Kan ik een omranding toevoegen aan een bestaande vlonder?
Soms, maar meestal betekent dat de buitenste rijen weghalen en klossen en een dubbele ligger toevoegen onder de nieuwe lijn van de omranding. Controleer of de bestaande liggers gezond zijn en of de liggerafstand past bij de nieuwe planken voordat je eraan begint.